Kampania na rzecz zapylaczy
"Zrozumieć pszczoły"
Z CZEGO JEST FINANSOWANA?
Kampania „Zrozumieć pszczoły” realizowana jest w ramach Otwartego konkursu ofert na realizację zadań publicznych Województwa Małopolskiego w obszarze ekologii i ochrony zwierząt oraz ochrony dziedzictwa przyrodniczego, z zakresu ochrony bioróżnorodności pn. „Małopolska Pszczoła” w 2025 r. – PRIORYTET 1 „Małopolska Pszczoła 2025 – ochrona różnorodności biologicznej pszczół miododajnych, dzikich owadów zapylających i roślin”
JAKIE SĄ JEGO ZAŁOŻENIA?
Projekt „Zrozumieć Pszczoły” ma na celu ochronę zapylaczy, szczególnie pszczół, poprzez działania edukacyjne i inicjatywy wspierające bioróżnorodność w Krakowie i Małopolsce. Zasiewy będą prowadzone zgodnie z biologią poszczególnych roślin i po uzyskaniu wymaganych zgód lub pozwoleń.
W ramach projektu zrealizowane zostaną trzy główne działania: zasiew łąki kwietnej z roślinami miododajnymi i pyłkodajnymi, organizacja warsztatów edukacyjnych dla dzieci i młodzieży oraz kampania promująca ochronę zapylaczy. Zasianie łąki kwietnej na ogólnodostępnym terenie w Krakowie ma na celu poprawę bioróżnorodności oraz wsparcie pszczół i innych owadów zapylających. Zostaną zastosowane odpowiednie gatunki roślin, a teren będzie przygotowany zgodnie z wymaganiami prawnymi.
W ramach 32. Krakowskiego Miodobrania odbędą się warsztaty edukacyjne dla dzieci i młodzieży z Małopolski, które odbędą się na Placu Wolnica w Krakowie. Uczestnicy warsztatów będą zdobywać wiedzę na temat roli owadów zapylających oraz metod ich ochrony, a zajęcia będą miały formę interaktywną, obejmującą budowanie domków dla zapylaczy. Będzie to jedno szkolenie na terenie Placu Wolnica, szacowana liczba uczestników: 50 osób.
Kampania „Zrozumieć i pokochać Pszczoły” ma na celu szerzenie wiedzy na temat roli pszczół w ekosystemie oraz promowanie dobrych praktyk ich ochrony.
Projekt odpowiada na problem malejącej liczby zapylaczy, oferując edukację, poprawę warunków dla zapylaczy oraz promocję dobrych praktyk ochrony. Dodatkowo, projekt organizowany jest przez Krakowskie Zrzeszenie Pszczelarzy którzy współpracują z innymi organizacjami ekologicznymi, co zwiększa jego zasięg i wpływ na długofalową ochronę zapylaczy
Artykuł 1: Zrozumieć Pszczoły
WSTĘP
Pszczoły to o wiele więcej niż tylko producenci miodu. To niewielkie owady, które od tysięcy lat towarzyszą ludzkości i odgrywają kluczową rolę w funkcjonowaniu ekosystemów oraz produkcji żywności. Współczesny świat stawia jednak przed nimi coraz większe wyzwania – zmiany klimatyczne, intensywne rolnictwo, utrata siedlisk naturalnych i powszechne stosowanie pestycydów sprawiają, że populacje zapylaczy drastycznie się kurczą. Kampania „Zrozumieć Pszczoły” ma na celu uświadomienie społeczeństwu, jak ważne są te małe stworzenia i dlaczego ich ochrona leży w interesie nas wszystkich.
ROZWINIĘCIE
Dlaczego pszczoły są tak ważne?
Pszczoły i inne zapylacze są fundamentem bezpieczeństwa żywnościowego na całym świecie. Ponad 70% roślin uprawnych w Polsce zależy od zapylania przez owady. To dzięki nim na naszych stołach pojawiają się owoce, warzywa, nasiona i orzechy. Jabłka, truskawki, maliny, wiśnie, śliwki, dynie, cukinię, ogórki – wszystkie te rośliny potrzebują pszczół do zapylenia kwiatów i wytworzenia owoców.
Wartość ekonomiczna pracy zapylaczy jest oszałamiająca. Na całym świecie szacuje się ją na setki miliardów dolarów rocznie. Bez pszczół rolnictwo musiałoby ponieść ogromne koszty związane z ręcznym zapylaniem roślin lub drastycznie zmniejszyłyby się plony, co przełożyłoby się na wyższe ceny żywności i ograniczoną dostępność wielu produktów.
Zagrożenia dla populacji pszczół
Sytuacja pszczół i innych zapylaczy jest alarmująca. W ciągu ostatnich dziesięcioleci odnotowano dramatyczny spadek ich liczebności. Przyczyn jest wiele, ale najważniejsze to:
Pestycydy – szczególnie neonikotynoidy wpływają toksycznie na układ nerwowy pszczół, dezorientują je i osłabiają, co często prowadzi do śmierci całych kolonii.
Utrata siedlisk – intensyfikacja rolnictwa, zabudowa terenów zielonych i uporządkowane parki miejskie pozbawiają pszczoły miejsc do gniazdowania i źródeł pożywienia.
Monokultura – wielkoobszarowe uprawy jednego gatunku rośliny ograniczają różnorodność pożywienia dla pszczół i powodują sezonowy deficyt nektaru.
Choroby i pasożyty – roztocz Varroa destructor oraz różne patogeny osłabiają pszczele rodziny i przyczyniają się do ich wymierania.
Zmiany klimatyczne – przesunięcia w porach roku, nietypowe temperatury i ekstremalne zjawiska pogodowe zakłócają naturalny cykl życiowy pszczół i roślin, od których zależą.
Różnorodność zapylaczy
Kiedy mówimy o pszczołach, większość ludzi myśli od razu o pszczole miodnej, którą hodują pszczelarze. Jednak świat zapylaczy jest znacznie bardziej zróżnicowany. W Polsce żyje ponad 470 gatunków pszczół dziko żyjących – od dużych trzmieli po maleńkie osmie. Wiele z nich prowadzi samotniczy tryb życia, budując gniazda w ziemi, pustych łodygach roślin czy szczelinach w murach.
Każdy z tych gatunków ma swoje unikalne preferencje i odgrywa specyficzną rolę w ekosystemie. Niektóre są wyspecjalizowane w zapylaniu konkretnych gatunków roślin, inne są bardziej uniwersalne. Ta różnorodność jest kluczowa dla stabilności całego systemu zapylania i odporności ekosystemów na zmiany.
Pszczoły w mieście
Wbrew pozorom miasta mogą być przyjaznym środowiskiem dla pszczół. Różnorodność roślin w ogrodach, parkach i na balkonach, wyższe temperatury oraz często mniejsze stosowanie pestycydów sprawiają, że pszczoły miejskie mogą być zdrowsze niż ich wiejskie kuzynki żyjące w rejonach intensywnego rolnictwa.
Kraków, z licznymi parkami, Plantami, Błoniami i obszarami Lasów Miejskich, ma potencjał, by stać się prawdziwym rajem dla zapylaczy. Wystarczy niewielka zmiana w sposobie gospodarowania terenami zielonymi i większa świadomość mieszkańców.
ZAKOŃCZENIE
Zrozumienie roli pszczół w naszym życiu to pierwszy krok do ich ochrony. Nie są one tylko elementem natury, który możemy podziwiać z daleka – są niezbędnym ogniwem w łańcuchu pokarmowym, od którego zależy nasze bezpieczeństwo żywnościowe i zdrowie ekosystemów. Spadek populacji zapylaczy to sygnał ostrzegawczy, że coś w naszym sposobie gospodarowania środowiskiem jest głęboko niewłaściwe.
Kampania „Zrozumieć Pszczoły” to zaproszenie do zmiany perspektywy. To wezwanie do tego, byśmy przestali traktować pszczoły jako oczywistość i zaczęli dostrzegać ich wartość. Razem możemy zadbać o zapylacze – bez nich nie ma plonów, a bez plonów nie ma nas. Każdy z nas, niezależnie od tego, czy mieszka w wielkim mieście, czy na wsi, może przyczynić się do ochrony tych niezwykłych owadów. Wystarczy odrobina wiedzy, dobrej woli i kilku prostych działań, o których przeczytacie w kolejnym artykule.
Artykuł 2: Co możesz zrobić dla pszczół? Praktyczny przewodnik dla każdego
WSTĘP
Nie musisz być pszczelarzem, by pomóc pszczołom. Każdy z nas, niezależnie od tego, czy ma ogród, balkon, czy tylko parapet okienny, może przyczynić się do ochrony zapylaczy. Często są to proste działania, które nie wymagają dużego nakładu pracy ani środków finansowych, a ich efekt może być naprawdę znaczący. Oto konkretne sposoby, jak możesz pomóc pszczołom i innym zapylaczom w codziennym życiu.
ROZWINIĘCIE
1. Sadź i siej rośliny miododajne
To najważniejsza i najprostsza rzecz, jaką możesz zrobić dla pszczół. Rośliny miododajne to te, które produkują nektar i pyłek – podstawowe źródła pożywienia dla zapylaczy.
W ogrodzie: Postaw na różnorodność gatunków kwitnących od wczesnej wiosny do późnej jesieni. Wczesną wiosną pszczoły potrzebują energii po zimie – posadź krokusy, śnieżyce, przylaszczki, wierzby. Latem sprawdzą się lawenda, facelia, gryka, słoneczniki, malwy, cosmos. Jesienią pszczoły gromadzą zapasy na zimę – pomogą im wrzosy, astry, nawłoć, rudbekie.
Na balkonie: Nawet na małym balkonie możesz stworzyć mini-oazę dla pszczół. W donicach dobrze rosną kwitnące zioła: bazylia, oregano, tymianek, majeranek, lawenda, rozmaryn. Pięknie prezentują się surfinie, lewkonie, niecierpki, pelargonie miododajne.
Na parapecie: Kwitnące zioła w doniczkach to doskonałe rozwiązanie dla mieszkańców bloków. Pozwól im zakwitnąć – to właśnie wtedy są najcenniejsze dla pszczół.
Ważna zasada: Wybieraj rośliny rodzime i nietransplantowane. Wiele ozdobnych, pełnych kwiatów hodowlanych nie produkuje nektaru ani pyłku, są więc bezużyteczne dla pszczół mimo pięknego wyglądu.
2. Unikaj pestycydów
Pestycydy, szczególnie insektycydy zawierające neonikotynoidy, są jedną z głównych przyczyn wymierania pszczół. Jeśli to możliwe, całkowicie zrezygnuj z chemicznych środków ochrony roślin.
Zamiast pestycydów:
● Stosuj naturalne metody zwalczania szkodników: napar z pokrzywy, czesneku, łupin cebuli
● Przyciągaj naturalne wrogów szkodników: biedronki, złotooków, ptaki
● Zbieraj szkodniki ręcznie (stonki, mszyce)
● Stosuj rośliny odstraszające szkodniki: cząber, czosnek, lawenda, nagietek
Jeśli musisz użyć pestycydów:
● Wybieraj preparaty najmniej szkodliwe dla pszczół
● NIGDY nie opryskuj kwitnących roślin
● Stosuj je wieczorem, gdy pszczoły wróciły do gniazd
● Dokładnie czytaj etykiety i przestrzegaj zaleceń producenta
3. Koś trawnik rzadziej
„Dziki” trawnik to nie zaniedbanie – to świadomy wybór na rzecz bioróżnorodności. Pozwalając trawie rosnąć i kwitnąć dzikim roślinom, tworzysz cenne źródło pokarmu dla zapylaczy.
Jak to zrobić:
● Kos trawnik maksymalnie raz na dwa tygodnie, a najlepiej raz w miesiącu
● Zostaw fragmenty łąki całkowicie nieskoszonej przez cały sezon
● Pozwól rosnąć „chwastom”: mniszkom pospolitym, koniczynie, jasnoty, marchwi dzikiej – to cenne rośliny miododajne
● Kos na większej wysokości (8-10 cm)
● Pozostaw skoszoną trawę na miejscu przez dzień-dwa, by pszczoły mogły dokończyć zbieranie nektaru z kwitnących roślin
Pamiętaj: angielski trawnik to „zielona pustynia” – piękny wizualnie, ale martwy biologicznie.
4. Zostaw miejsca do gniazdowania
Wiele gatunków pszczół dziko żyjących (około 70%) gnieździ się w ziemi, pozostałe w różnych szczelinach, dziuplach, pustych łodygach roślin.
Jak pomóc:
● Nie usuwaj wszystkich suchych pędów roślin – pozostaw je do wiosny jako miejsca gniazdowania
● Zostaw niewykoszone fragmenty z wysokimi trawami i roślinami
● Nie usuwaj gałęzi i pniaków – martwe drewno to cenne miejsce dla wielu owadów
● Pozostaw fragmenty niepokrytego, nie wytrzepanego gołego gruntu (najlepiej w nasłonecznionym miejscu) – tam gnieździ się większość pszczół dzikich
● Unikaj ściółkowania całej powierzchni ogrodu
● Zostaw kamienie, gruzy, stare mury – pszczoły murarkę gniazdują w szczelinach
Hotele dla owadów: Możesz też zbudować lub kupić domek dla pszczół samotnic. Najlepiej sprawdzają się bambusowe patyczki, drążone kłody lub bloki z otworami 2-10 mm średnicy, ułożone w osłoniętym, nasłonecznionym miejscu.
5. Pij mądrze wodę – wystaw pojemko dla pszczół
Pszczoły, podobnie jak wszystkie żywe organizmy, potrzebują wody – szczególnie w upalne dni. Często toną jednak w stawach, miskach czy poidłach dla ptaków.
Jak zrobić bezpieczne pojemko z wodą:
● Użyj płytkiego naczynia (talerz, spodek, przykrywka od słoika)
● Wypełnij je wodą do połowy wysokości
● Umieść w środku kamienie, korę, patyku lub kule szklane wystające ponad powierzchnię wody – to „lądowiska” dla pszczół
● Postaw w zacienionym miejscu, by woda nie parowiła zbyt szybko
● Uzupełniaj wodę regularnie
Pszczoły szybko zapamiętają lokalizację źródła wody i będą regularnie je odwiedzać.
6. Wspieraj lokalnych pszczelarzy
Kupując miód i produkty pszczele bezpośrednio od lokalnych pszczelarzy, wspierasz ich pracę na rzecz ochrony pszczół i różnorodności biologicznej.
Dlaczego to ważne:
● Pszczelarze dbają o zdrowie pszczół i ich populacje
● Lokalny miód jest świeży, naturalny i nieprzetworzony
● Wspierasz lokalną gospodarkę i tradycyjne rzemiosło
● Ograniczasz ślad węglowy związany z transportem
● Możesz dowiedzieć się więcej o pszczołach bezpośrednio od eksperta
Co kupować: Oprócz miodu warto sięgnąć po pyłek kwiatowy, pierzgę, propolis, wosk pszczeli. Wszystkie te produkty mają właściwości prozdrowotne i są w pełni naturalne.
Szukaj lokalnych pszczelarzy na targach, kiermasach, lub pytaj w sklepach ze zdrową żywnością. W Krakowie warto odwiedzić Stare Kleparz czy inne bazary, gdzie często można spotkać pszczelarzy z okolic miasta.
7. Edukuj siebie i innych
Wiedza to podstawa zmiany. Im więcej osób rozumie znaczenie pszczół, tym większa szansa na ich skuteczną ochronę.
Co możesz zrobić:
● Czytaj o pszczołach i dziel się wiedzą z rodziną, przyjaciółmi, sąsiadami
● Zabierz dzieci na warsztaty pszczelarskie lub do pasieki
● Obserwuj pszczoły w przyrodzie – to fascynujące doświadczenie
● Wspieraj organizacje i inicjatywy pro-pszczele
● Uczestniej w wydarzeniach takich jak Krakowskie Miodobranie
Dla dzieci: Zaangażuj młodsze pokolenie – pozwól dzieciom obserwować pszczoły (z bezpiecznej odległości), sadzić razem rośliny miododajne, budować hotele dla owadów. To nie tylko edukacja, ale też świetna zabawa i lekcja odpowiedzialności za przyrodę.
8. Reaguj na obecność pszczół z rozwagą
Pszczoły nie są agresywne – atakują tylko w obronie gniazda. Pojedyncze pszczoły przy kwiatach nie stanowią zagrożenia.
Jeśli pszczoła wleci do domu:
● Zachowaj spokój – nie machaj, nie goniaj jej
● Otwórz okno i zasłoń pozostałe pomieszczenie – pszczoła sama wyleci w stronę światła
● Możesz delikatnie nakryć ją szklanką i przesunąć kartkę pod spód, by bezpiecznie wypuścić na zewnątrz
Rój pszczół: Jeśli zobaczysz rój (gromadę pszczół) na drzewie lub budynku, nie próbuj go usuwać samodzielnie. Skontaktuj się z lokalnym pszczelarzem lub strażą pożarną – odbiorą rój bezpiecznie dla ciebie i pszczół.
9. Wybieraj produkty przyjazne pszczołom
Twoje codzienne wybory konsumenckie mają znaczenie.
Na zakupach:
● Kupuj produkty ekologiczne lub z certyfikatami środowiskowymi
● Wybieraj warzywa i owoce od lokalnych producentów stosujących metody przyjazne zapylaczom
● Unikaj produktów z upraw, przy których masowo stosuje się pestycydy
● Szukaj produktów oznaczonych jako „bee-friendly” (przyjazne pszczołom)
10. Angażuj się lokalnie
Działaj w swojej społeczności na rzecz ochrony zapylaczy.
Jak możesz pomóc:
● Zaproponuj w swojej gminie stworzenie łąk kwietnych zamiast intensywnie koszonych trawników
● Zgłoś pomysł zagospodarowania nieużytków miejskich jako terenów przyjaznych pszczołom
● Zorganizuj lub weź udział w akcji sadzenia roślin miododajnych w okolicy
● Zaproponuj w swojej szkole lub zakładzie pracy utworzenie „ogrodu dla pszczół”
● Włącz się w działania lokalnych organizacji ekologicznych
ZAKOŃCZENIE
Ochrona pszczół to nie zadanie zarezerwowane dla ekspertów czy pszczelarzy. To wspólna odpowiedzialność, którą możemy realizować na co dzień, podejmując proste, świadome decyzje. Każdy posadzony kwiat, każdy niepokoszony fragment trawnika, każdy słoik miodu kupiony od lokalnego pszczelarza to konkretny krok w stronę lepszego świata dla zapylaczy.
Pamiętaj: nie musisz robić wszystkiego naraz. Wybierz jedno lub dwa działania, które najlepiej pasują do twojej sytuacji życiowej i zacznij od nich. Nawet najmniejszy balkon z kilkoma doniczkami lawendy może być cenną pomocą dla pszczół. Razem, działając każdy w swoim zakresie, możemy naprawdę zmienić sytuację.
Pszczoły od tysięcy lat pomagają nam przetrwać i rozwijać się. Teraz przyszła kolej, byśmy my im pomogli. Bez nich nie ma plonów, a bez plonów nie ma nas – ale z naszą pomocą pszczoły będą mogły dalej pełnić swoją niezastąpioną rolę w przyrodzie. Zacznij dziś – twój ogród, balkon czy nawet parapet może stać się domem i źródłem pożywienia dla tych niezwykłych stworzeń.
Projekt zrealizowano przy wsparciu finansowym Województwa Małopolskiego